Algoritmenregister en governancekader voor een gemeente

1. Situatie

De opdrachtgever is een gemeente met circa 80.000 inwoners. Binnen de gemeente worden algoritmen ingezet voor fraudedetectie in uitkeringsprocessen, prioritering van handhavingsinspecties en een automatisch bezwaarsorteeralgoritme in de juridische afdeling.

De gemeente had al langer plannen voor een algoritmenregister naar aanleiding van aanbevelingen van de Rekenkamer en landelijke initiatieven, maar had de stap naar uitvoering nog niet gezet.

2. Probleem

Er was geen centraal overzicht van welke algoritmen in gebruik waren, door welke afdeling, met welke data en met welk effect op burgers. Daarmee ontbrak ook de basis voor verantwoording aan de gemeenteraad en externe toezichthouders.

Het fraudedetectie-algoritme was eerder al intern bekritiseerd op mogelijke bias, maar een formele risicoanalyse had nooit plaatsgevonden. Met de AI Act en toenemende aandacht voor algoritmische besluitvorming was urgentie ontstaan.

3. Aanpak

1. Inventarisatie van alle algoritmische toepassingen via interviews per afdeling
2. Risicoclassificatie conform AI Act en landelijke richtlijnen (Algoritmeregister.overheid.nl)
3. Beoordeling van drie algoritmen op bias, transparantie en AVG-conformiteit
4. Opstellen van het gemeentelijk algoritmenregister (conform standaardformaat)
5. Ontwerp van een AI-governancekader: rollen, beslisprotocollen en periodieke review
6. Opstellen van een raadsbrief-template voor transparante verantwoording

4. Deliverables

• Gemeentelijk algoritmenregister (8 algoritmen, conform overheidsstandaard)
• AI-risicoanalyse voor het fraudedetectie-algoritme
• AI-governancekader met rollen, escalatiepad en monitoringcyclus
• Raadsbrief-template: verantwoording algoritmisch gebruik aan de gemeenteraad
• Onboardingprotocol voor toekomstige AI-aankopen en -implementaties

5. Resultaat

De gemeente beschikt nu over een volledig en actueel algoritmenregister dat aansluit op de landelijke standaard. Het governancekader is bestuurlijk vastgesteld en eigenaarschap per algoritme is belegd.

Het fraudedetectie-algoritme is tijdelijk op pauze gezet in afwachting van een uitgebreidere bias-audit. De raad is geïnformeerd via de raadsbrief-template en heeft ingestemd met de governance-aanpak. De gemeente loopt nu vooruit op de AI Act-verplichtingen die in 2026 volledig van kracht worden.